సంప్రదాయేతర రంగాల్లోకి మహిళల ప్రవేశం వేగవంతం.. పని ప్రదేశాలు ఆ మార్పునకు అనుగుణంగా మారాలి

• గోద్రెజ్ కన్స్యూమర్ ప్రొడక్ట్స్ లిమిటెడ్, గ్లోబల్ హెచ్ఆర్ హెడ్, వైభవ్ రామ్ విశ్లేషణ

హైదరాబాద్: మహిళలు ఫ్యాక్టరీల్లో తెల్లవారుజాము షిఫ్టుల్లో పనిచేయడం లేదా రద్దీగా ఉండే మార్కెట్లలో అమ్మకాల కోసం తిరగడం ఇప్పుడు భారత్‌లో కొత్త విషయమేమీ కాదు. అసలు పని అంటే ఏమిటో మన దేశం కొత్తగా నిర్వచిస్తోందని చెప్పడానికి ఇది ఒక ఉదాహరణ. 2026 నాటికి తయారీ రంగం , సేల్స్ వంటి పనులను మహిళలకు “సంప్రదాయేతర వృత్తులు” అని పిలిచేవారు. కానీ కేవలం పనితీరునే కాకుండా అందరి భాగస్వామ్యాన్ని కోరుకుంటూ సంస్థలు తమ పని విధానాలను మార్చుకుంటే ఎలాంటి మంచి ఫలితాలు వస్తాయో చెప్పడానికి ఇవి నిదర్శనాలుగా నిలుస్తున్నాయి.

అయితే, ఇక్కడ ఎదురయ్యే సవాలు ఎప్పుడూ వారి సామర్థ్యం గురించి కాదు. వారికి లభిస్తున్న అవకాశాల గురించే. భారతదేశంలో మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని కొన్ని నిర్మాణాత్మక అడ్డంకులు ఎప్పటి నుంచో ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. క్షేత్రస్థాయి (ఫీల్డ్) ఉద్యోగాల్లో భద్రతా ఆందోళనలు, రవాణా , ప్రజా సౌకర్యాలలో మౌలిక సదుపాయాల లోటు , ఆదాయాన్ని పెంపొందించే పనులు లేదా పారిశ్రామిక పనులు కేవలం పురుషులకు మాత్రమే సంబంధించినవనే సామాజిక దృక్పథం ఇందుకు ప్రధాన కారణాలు. ఎఫ్ఎంసీజీ(FMCG) రంగంలో వ్యాపారంలో ఎక్కువ భాగం సాధారణ విక్రయ నెట్‌వర్క్‌లు , క్షేత్రస్థాయి పనుల ద్వారానే జరుగుతుంది. కాబట్టి ఈ అడ్డంకులు అక్కడ ఇంకా స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ప్రయాణాలు అనిశ్చితంగా ఉండి, మౌలిక సదుపాయాలు సరిగ్గా లేనప్పుడు కెరీర్‌లో కొనసాగడం కష్టమవుతుంది. ఇది మహిళలు స్వచ్ఛందంగా తప్పుకోవడం వల్ల జరుగుతున్నది కాదు. వ్యవస్థలను వారిని దృష్టిలో ఉంచుకుని నిర్మించకపోవడం వల్ల జరుగుతున్నది.

భారత్‌లో చాలా ఏళ్లుగా అమ్మకాలు అంటే కేవలం వస్తువు చేతులు మారడమే అనుకునేవారు. కానీ ఈ రంగంలో పనిచేసే ఎవరికైనా తెలిసిన విషయం ఏమిటంటే, ఆదాయం అనేది ఒక పెద్ద వ్యవస్థ ద్వారా వచ్చే ఫలితం మాత్రమే. ఉత్పత్తి విలువను అర్థం చేసుకోవడం, వినియోగదారుల ప్రవర్తనను గమనించడం, సత్సంబంధాలను కొనసాగించడం, స్థానిక మార్కెట్ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా వ్యవహరించడం , నమ్మకాన్ని కాపాడుకోవడం వంటివన్నీ ఇందులో భాగమే. అమ్మకాలను ఈ కోణంలో చూసినప్పుడు, మహిళలు ఈ రంగంలో కేవలం భాగస్వాములు కావడమే కాకుండా దానిని ఎలా బలోపేతం చేస్తున్నారో స్పష్టంగా అర్థమవుతుంది. లోతైన సంబంధాలను ఏర్పరచుకోవడం, దీర్ఘకాలిక నెట్‌వర్క్‌ను నిర్మించడం, సందర్భోచితంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవడం వంటివి కేవలం అదనపు నైపుణ్యాలు మాత్రమే కాదు, అవి వ్యాపారానికి గొప్ప ఆస్తులు.

తయారీ రంగంలోనూ (మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్) ఇలాంటి మార్పే కనిపిస్తోంది. ఒకప్పుడు మహిళలకు సాధ్యం కాదని లేదా వారి సంస్కృతికి సరిపడదని భావించిన ఫ్యాక్టరీ వాతావరణం ఇప్పుడు మారుతోంది. కేవలం పాత అపోహల ఆధారంగా కాకుండా.. పనిలో కచ్చితత్వం, క్రమశిక్షణ, భద్రత , నిరంతరం మెరుగుపడటం వంటి వాటికే ఇప్పుడు ప్రాధాన్యత లభిస్తోంది. ఆటోమేషన్ పెరగడం , పనితీరు అనేది విజ్ఞానంపై ఆధారపడి ఉండటంతో, ఇప్పుడు ఎవరైనా రాణించడానికి వారి సామర్థ్యమే కొలమానంగా మారుతోంది తప్ప పాత పద్ధతులు కావు.

ఆశయం కంటే సంస్థాగత రూపకల్పన ఎంతో ముఖ్యమైనదని ఇక్కడే మనకు అర్థమవుతుంది. మార్పును తీసుకువస్తున్న కంపెనీలు, అందరినీ కలుపుకుని పోవడాన్ని (ఇంక్లూజన్) కేవలం ప్రాతినిధ్య లక్ష్యంగా మాత్రమే చూడకుండా, దానిని ఒక పని విధానంగా (ఆపరేషనల్ స్ట్రాటజీ) పరిగణిస్తున్నాయి.

సంస్థలు ఇప్పుడు మహిళలను సాదాసీదాగా కాకుండా ఒక పద్ధతి ప్రకారం వైవిధ్యమైన రంగాల్లోకి ఆహ్వానిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు, గోద్రెజ్ కన్స్యూమర్ ప్రొడక్ట్స్ వంటి కంపెనీలు క్రీడల్లో ప్రాతినిధ్యం వహించిన మహిళలను సేల్స్ రంగంలోకి తీసుకుంటున్నాయి. వారికి అవసరమైన శిక్షణ, మార్గనిర్దేశం అందిస్తూ ఎఫ్ఎంసీజీ (FMCG) రంగంలో రాణించేలా ప్రోత్సహిస్తున్నాయి. అలాగే తయారీ యూనిట్లలో పనిచేసే మహిళల కోసం ఆఫీసుల్లోనే పిల్లల సంరక్షణ కేంద్రాలు (చైల్డ్ కేర్ సెంటర్స్), సురక్షితమైన ప్రయాణ సౌకర్యాలు కల్పిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా కొత్తగా తల్లులైన వారికి క్యాబ్ సదుపాయం కల్పించడం ద్వారా వారు తమ కెరీర్‌లో ఎలాంటి ఆటంకాలు లేకుండా ఎదుగుతూ, దీర్ఘకాలం కొనసాగేలా తోడ్పాటునందిస్తున్నాయి.

భారతదేశపు పోటీతత్వ వ్యాపార రంగంలో, లింగ వైవిధ్యం (జెండర్ డైవర్సిటీ) అనేది కేవలం నిబంధనల కోసం పెట్టుకున్న లక్ష్యం మాత్రమే కాదు. అది వ్యాపార వృద్ధికి ఒక ప్రధాన శక్తిగా నిలుస్తోంది.

అమ్మకాల రంగంలోకి ఎక్కువ మంది మహిళలు రావడం వల్ల పరిశ్రమకు ఎంతో మేలు జరుగుతుంది. ఎందుకంటే వస్తువుల కొనుగోళ్లలో మహిళలే కీలక నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు కాబట్టి, వారి ఆలోచనలు వ్యాపారానికి బాగా ఉపయోగపడతాయి. అలాగే తయారీ రంగంలో మహిళలు పనిచేయడం వల్ల పనిలో క్రమశిక్షణ, రిస్కులను గుర్తించే శక్తి , అందరితో కలిసి సమస్యలను పరిష్కరించే గుణం పెరుగుతాయి. ఇవన్నీ సంస్థను మరింత పటిష్టంగా మారుస్తాయి. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, అందరినీ కలుపుకుని పోవడం వల్ల పని నాణ్యత మెరుగుపడుతుంది.

దీని వల్ల ఆర్థిక వ్యవస్థపై కూడా విస్తృతమైన ప్రభావం ఉంటుంది. సేల్స్ నిపుణులుగా, ప్లాంట్ ఆపరేటర్లుగా, రిటైలర్లుగా , డిస్ట్రిబ్యూటర్లుగా ఇలా వాల్యూ చైన్ అంతటా మహిళల భాగస్వామ్యం పెరిగేకొద్దీ, అది ఒక సాధారణ విషయంగా మారిపోతుంది. దీనివల్ల స్థానిక వ్యవస్థల్లో కొన్ని పనులు కేవలం పురుషులకే అనే వివక్ష తగ్గుతుంది. ఆర్థిక స్వతంత్రత రావడం వల్ల నిర్ణయాలు తీసుకునే శక్తి పెరుగుతుంది. మార్కెట్లు కూడా తాము సేవలు అందించే ప్రజలందరికీ నిజమైన ప్రతిబింబాలుగా మారుతాయి.

అందువల్ల, మహిళలు పాత పద్ధతులకు అలవాటు పడటం అంటే అభివృద్ధి అనిపించుకోదు. వారి సామర్థ్యం ఎటువంటి అడ్డంకులు లేకుండా బయటకు రావాలంటే, సంస్థలు తమ పని విధానాలను కొత్తగా రూపొందించుకోవాలి. మౌలిక సదుపాయాల్లోనే భద్రతకు చోటు కల్పించినప్పుడు, పనిలో వెసులుబాటును ఉత్పాదకతగా గుర్తించినప్పుడు , మహిళా ప్రాతినిధ్యాన్ని ఒక నిరంతర ప్రక్రియగా ప్రోత్సహించినప్పుడే నిజమైన అభివృద్ధి మొదలవుతుంది.

భారత్‌లో ఇవాళ తయారీ , విక్రయ రంగాలలో మహిళల ప్రస్థానం అనేది కేవలం ఒక ప్రవేశంతో ముగిసిపోయేది కాదు; అది వారి స్థిరత్వానికి , ప్రభావానికి నిదర్శనం. ఈ పాత్రలలో మహిళలు రాణించగలరా లేదా అన్నది ఇప్పుడు భారతీయ కంపెనీల ముందున్న ప్రశ్న కాదు, వారి ఎదుగుదలకు అనువైన విధంగా పని ప్రదేశాలను తీర్చిదిద్దామా లేదా అన్నదే అసలైన ప్రశ్న.